Popüler Diyetler Kalp Sağlığını Riske Atıyor: Dikkatli Olun

Sağlıksız beslenme, hareketsizlik, yüksek tansiyon ve tuzlu yiyeceklerin aşırı tüketimi kalp-damar hastalıklarını tetikleyen başlıca faktörler arasındadır. İstanbul Atlas Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Beslenme ve Diyetetik Bölümü Başkanına göre, bu riskleri kontrol altına almak erken ölümlerin büyük kısmını önleyebilir. Özellikle tansiyon ve kan yağlarının yükselmesi önemli riskler arasındadır ve popüler bazı diyetler bu riski daha da artırabilir.

Kalp-damar hastalıklarının dünyada ve Türkiye’de ölümlerin en büyük nedeni olduğu vurgulanırken, kan kolesterolünün düşürülmesinin hastalık görülme riskini azalttığı bilinir. Dünya Kalp Günü vesilesiyle açıklanan bilgilerde, ülkemizde de dolaşım sistemi hastalıklarının en sık görülen ölüm nedeni olduğu belirtilmektedir. 2024 yılında TÜİK verilerine göre bu durum yüzde 36,0 olarak bildirilmiştir.

Erken ölümlerin çoğusağlıksız yaşam tarzıyla ilişkilidir: sağlıksız beslenme, hareketsizlik, yüksek tansiyon, tuzlu yiyecekler ve tütün-alkol kullanımı başlıca tetikleyicilerdir. Bu risk faktörlerini azaltmak, kalp hastalığı ve inmeye bağlı ölümleri en az yüzde 80 oranında önleyebilir.

Kalp-damar sağlığını korumada beslenmenin rolü temel olarak doymuş yağları ve trans yağları azaltmayı, yağ kaynaklarını bitkisel yağlarla değiştirmeyi ve hayvansal ürünleri dengeli ölçülerde tüketmeyi önerir. Özellikle zeytinyağı gibi bitkisel yağların ölçülü kullanımı önemlidir; ancak çok fazla yağ tüketmekten kaçınılmalıdır çünkü bu, günlük enerji ihtiyacını aşırı artırabilir.

Bağlı kalınması gereken bazı pratik öneriler arasında, kırmızı etten çok bitkisel proteinler (kurubaklagiller) tercih etmek, yağsız süt ürünlerini seçmek ve sebze-meyve tüketimini günlük 5-10 porsiyon olarak hedeflemek yer alır. Ayrıca tavuk, balık ve diğer hayvansal ürünlerin porsiyonlarını sınırlamak, işlenmiş şarküteri ürünlerinden uzak durmak ve yağlı yiyecekleri kızartma yerine sağlıklı pişirme yöntemlerine yönelmek faydalıdır. Ayrıca sert kabuklu yemişleri 20-25 gram günlük sınırında tutmak ve rafine şeker yerine tam tahılları tercih etmek önerilir.

Akdeniz, DASH ve vejetaryen diyetleri, hipertansiyon ve genel kalp-damar sağlığı için etkili olarak gösterilmiştir. Tuz tüketimini azaltmak, bu diyetlerle uyumlu adımlardan biridir. Kalp krizi geçirenlerin bazı etkileyici bulguları, kan kolesterolünün düşüklüğünün tek başına tüm riskleri ortadan kaldırmayacağını gösterir; besinlerin çoğundan zengin, renkli bir beslenme planı daha faydalıdır. Ayrıca D vitamini, homosistein ve inflamasyon gibi faktörler de kalp-damar hastalıklarında rol oynayabilir; mikrobiota (bağırsak florası) dengesinin bozulması da bu hastalıkları tetikleyebilir.

Popüler diyetlere dikkat etmek gerekir: ketojenik, glutensiz ve laktozsuz diyetler gibi uygulamalar kısa vadede kilo verdirse de uzun vadede olumsuz etkiler yaratabilir. Özellikle günde 8 saatten az yiyecek tüketmek, kardiyovasküler ölüm riskini artırabilir. Sağlık için bir mucize besin olmadığını bilmek ve her besin grubunu dengeli şekilde içeren bir beslenme stiline odaklanmak önemlidir.

Kalp-damar sağlığını destekleyen günlük öneriler arasında; doymuş yağları ve trans yağları azaltmak, bitkisel yağları tercih etmek, kırmızı et yerine balık-tavuk gibi seçenekleri porsiyon sınırlamasıyla tüketmek, hayvansal ürünleri azaltıp bitkisel proteinleri artırmak, organ etlerinden kaçınmak, işlenmiş et ürünlerinden uzak durmak, pişirme yöntemlerini kızartmadan seçmek, az yağlı süt ürünlerini tercih etmek ve sebze-meyve tüketimini artırmak sayılabilir. Ayrıca kurubaklagillerin günlük tüketilmesi, sert kabuklu yemişlerin kontrollü miktarda alınması ve tam tahıllara yönelmek de önerilir.

Birlikte düşünülmesi gereken diyet modelleri arasında Akdeniz, DASH ve vejetaryen/ve düşük yağlı diyetler bulunur. Bu yaklaşımlar, hipertansiyon ve kalp-damar hastalıklarından korunmada etkilidir. Ancak her birey için en iyi yaklaşım, farklı renklerde sebze ve meyveleri içeren, çeşitli besin gruplarını bir araya getiren dengeli bir beslenmedir. Özellikle besin destekleri yerine, günlük besinlerden alınan vitamin ve mineraller daha güvenli ve faydalıdır.