Her 10 hastadan 1’inde erken yaşta görülebilir: Erken Belirti ve Önlemler

Çoğumuz için unutkanlık sadece yaşlanmanın doğal bir parçası olarak düşünülse de, bunlar bazen demansın ilk işaretleri olabilir. Yaşam süresinin uzamasıyla birlikte dünya genelinde demans vakaları artıyor. Yıllık olarak milyonlarca kişiye tanı konulmakta ve 2021 itibarıyla dünya genelinde demanslı kişi sayısının 57 milyonu aştığı belirtiliyor. Bu konudaki uzman görüşleri, erken tanı ve tedavinin hastalar için büyük fark yarattığını gösteriyor. Sosyal hayata katılım, fiziksel ve zihinsel aktiviteler hastaların yaşam kalitesini yükseltirken, bazı ilaçlar da ilerlemenin yavaşlamasına yardımcı olabiliyor. Bu nedenle unutkanlığın hemen hekime başvurma ihtiyacı olduğunun altı çiziliyor.

Demans nedir? Genelde hafıza, dil, sorun çözme ve diğer düşünme becerilerinde kayıplarla kendini gösteren bir durumdur. Beyne zarar veren çeşitli hastalıklar veya yaralanmalar nedeniyle ortaya çıkabilir. Zamanla düşünme becerilerinde bozulma olur; bilinç etkilenmese de ruh hali, duygular ve davranışlar değişebilir.

Birçok demans türü bulunur ve çoğu beyni etkileyen hastalıklardan kaynaklanır. En çok bilinen türler arasında şunlar yer alır: Alzheimer çoğunlukla görülen türdür; Vasküler demans damar sorunlarıyla ilişkilidir; Lewy cisimciği demansı hücre içindeki anormal protein birikimine bağlıdır; Frontotemporal demans beyinin ön loblarının dejenerasyonu sonucu ortaya çıkar.

Yaşla gelen riskler ve diğer etkenler Demans için en belirgin risk faktörü ileri yaş olsa da genç yaşta başlayan vakalar da görülebilir. Genetik yatkınlık bazı insanların daha erken yaşlarda risk altında olmasına yol açabilir. Bununla birlikte hipertansiyon, diyabet, obezite, sigara, yüksek alkol tüketimi, hareketsiz yaşam ve depresyon gibi faktörler de riski artırır. Ayrıca beslenme bozuklukları ve hava kirliliği gibi etmenler de rol oynayabilir. İşitme kaybı da önemli bir risk faktörü olarak öne çıkar. Özellikle 40-50 yaş grubu için bu kayıp, demans riskini önemli ölçüde yükseltebiliyor. Sesleri anlamak için beynin ekstra çalışması gerekeceği için hafıza ve düşünme becerileri etkilenecektir.

Genç yaşta demans aslında nadir değildir ve her 100 hastadan yaklaşık 9’unda 30-65 yaşlarda belirtiler baş gösterebilir. Bu durumda hafıza yerine dil, görme veya davranış sorunları daha erken fark edilebilir. Gençlerde genetik yatkınlık önemli rol oynayabilir; bazı vakalarda genetik nedenler tespit edilebilir.

Belirtilerde acele edin erken evrede sık görülen belirtiler genelde yakın zamanda öğrenilen bilgilerin unutulmasıdır. Eşyaları kaybetme, belirli bir yerden ayrılırken yön bulmada zorluk yaşama, tanıdık yerlerde bile karışıklık hissi, zamanı karıştırma ve kelime bulmada güçlük gibi işaretler hemen dikkate alınmalıdır. Zamanla ruh hali ve davranış değişiklikleri de eşlik edebilir.

İlerleyen süreçte destek şart Tedavi demansa kesin çözüm getirmese de bazı ilaçlar semptomların yönetilmesine yardımcı olur ve kan basıncı ile kolesterol kontrol altında bulundurulduğunda ek hasar riski azaltılabilir. Aktif yaşam, sosyal hayata katılım ve zihni hareket halinde tutma, yaşam kalitesini olumlu yönde etkiler. Doktorlar hastalar için uygun tedaviyi belirler ve süreç boyunca gerekli desteği sağlar.

Demansı önlemek için 10 öneri demansı önlemek veya riskleri azaltmak için günlük yaşama entegre edilebilecek temel kurallar şöyle özetlenebilir:

• Fiziksel aktiviteyi artırın: yürüyüş, koşu, dans, bisiklet sürme, bahçe işleri ve ev işleri.
• Zihninizi aktif tutun: yeni hobiler bulun, yeni bir dil öğrenin, kelime veya sayı oyunları oynayın.
• Sosyal olarak aktif kalın: sevdiklerinizle ve çevrenizle sık sık iletişimde olun.
• Diyabet ve obeziteyi kontrol edin; bu hastalıklar beynin beslenmesini etkileyebilir.
• Kalbinizi koruyun ve tansiyonunuzu iyi yönetin.
• İşitme duyunuzu koruyun; yüksek seslerden kaçının, gerekiyorsa işitme cihazı kullanın.
• Alkolü azaltın ve sigaradan uzak durun.
• Depresyonla mücadele edin; gerektiğinde destek alın.
• Yeterli ve kaliteli uyku alın; uyku sorunları varsa tedavi olun.
• Travmalardan kaçının; beyin yaralanmalarını önlemek için dikkatli olun.

Kaynak: BYZHA – Beyaz Haber Ajansı